Ingekomen brief uit 1956

Geplaatst op : 2010-12-27 14:54:43

Iets over het vogelschieten en andere

vermakelijkheden tijdens de kermis in vroegere jaren

in Hengelo Gld

Wanneer men zo een oor te luisteren legt bij oudere mensen hoort men verhalen die ons op het eerste gezicht zo niet
ongeloofwaardig overkomen, dan toch wel de indruk geven, dat er iets bij gedaan is. Inderdaad zal dat wel eens
voorkomen dat een verhaal is "versierd" maar dat wil niet zeggen dat men met een weinig doorzicht niet kan
achterhalen wat "waar" is en hetgeen er is bij gedaan..

Een van de kenmerken die men in de meeste gevallen kan constateren wanneer het volksfeesten
betreft is wel dit: wat een eenheid; wat een eendracht.Helaas dan ontbreekt er bij onze zakelijke,
nuchtere denkende mensen daaraan wel eens veel!

Het is voorbij en komt niet weer terug zoals het met vele folkloristische gebeuren is gegaan.

Hetgeen ik thans hieronder vermeld is iets dergelijks uit ons Hengelo Gld..

Zelf heb ik dit persoonlijk niet meegemaakt d.w.z. zoals het vroeger was. Maar wel zijn mij uit persoonlijke
ervaringen gebruiken bekend die van uit die tijd stammen. Al mogen ze nu dan ook een weinig afwijken;
de kern is in elk geval behouden gebleven. Hetgeen ik zelf niet heb meegemaakt is mij echter meegedeeld
door mijn oud-collega de heer L.T.C. Gijsbers die dit alles in zijn jonge jaren van omstreeks 1885 persoonlijk
heeft meegemaakt en er zelfs aan heeft deelgenomen. Voor de betrouwbaarheid van zijn mededelingen
sta ik persoonlijk ten volle in.

Tijdens de markt op de tweede woensdag in juli en de daarop volgende dag is het altijd in het dorp Hengelo Gld
kermis geweest. Tijdens deze kermis werd ook het traditionele vogelschieten gehouden. Aan dit vogelschieten
gingen eerst heel wat voorbereidingen vooraf, opdat alles maar zo goed mogelijk zou slagen.

Zo ongeveer 3 á 4 zondagen voor de kermis werd in de herberg "De Zwaan", eigenaar H.Hofs (thans is dit de
schilderswerkplaats van G.Lenselink, Kerkstraat 1) de verschillende functies bij de schutterij verpacht, waarbij
die van 1e en 2e Luitenant en Adjudant werden toegewezen aan de meest biedende. De functie van Tamboer Majoor
van de schutterij werd jaren achtereen kosteloos waargenomen door een zekere Dorus van Dillen, van beroep blauwverver
en een uitgesproken kermisklant. Hij woonde in een kamertje van de familie Masselink (thans plaatselijk
gemerkt D10 en waar nu nog de familie Masselink woont. Van Dillen zelf zei altijd dat hij op het "fort" woonde).

Zodra de deze verpachting haar beslag had gekregen en de pachtprijs betaald was werden trommen met
stokken uitgereikt en kon het oefenen worden begonnen. Deze oefeningen werden na het werk en altijd
buiten het dorp gehouden. Men kon dan ook dikwijls des avonds het tromgeroffel horen.

Op dinsdagavond voor de eerste kermisdag verzamelde men zich bij het café Hofs met de muziek aldaar en trok
men in optocht naar de woning van Garrit Denkers, alwaar de paal van de vogel, of de z.g. "vogelschacht"" werd
bewaard.(dit pand is thans plaatselijk gemerkt: Banninkstraat 21.) Hier werd de paal op de schouders genomen.
Voor het dragen waren steeds voldoende sterke jonge mannen die altijd op dezelfde wijze naar de plaats van
bestemming nl De Dorpsbleek werd gebracht. Wanneer de vogel op de paal was bevestigd werd de paal recht opgezet,
hetgeen met ladders geschiedde en een zeer voorzichtig werk was, waarmee het eerste werk was voltooid.
De kermis was hiermede niet officieel maar wel officieus. De eerste kentekenen van de kermis waren er reeds,

Op de tweede kermisdag (donderdag) begon het eigenlijke vogelschieten. Vroeg in de middag (rond 13 uur) verzamelde
men weer bij café Hofs. De afmars voor het vogelschieten had hier wedrom plaats. De stoet stelde zich als volgt op:
Voorop Tamboer Majoor van Dillen gewapend met de Tamboers-Majoorstokken. Vervolgens de muziek, toen ter tijd
genoemd "acht man en co" onder leiding van H.Hofs. Leden van dit muziekkorps waren: G.Menkhorst, Wijn Philips,
Hendrik Voskamp, B.Sprenkeler, J. Besselink, F. Wansink en Co Philips die dikwijls de grote trom als instrument had,
maar nimmer tijdens een mars omdat hij daarvoor te klein was en nog te jong was. Leider van dit muziekkorps was H.Hofs.

Achter de muziek volgden de sapeurs met hun Kapitein en andere officieren. De sapeurs waren bewapend met met mes en bijl;
de officieren marcheerden met getrokken sabel. Hierachter volgden de mannen die deelnamen aan het vogelschieten,
terwijl de stoet met belangstellenden werd afgesloten. Aan het hoofd liep eveneens de vaandeldrager welke functie
door een zekere J.Kanters werd vervuld. Het geheel stond onder het commando van de kapitein. De eerste gang
was naar het gemeentehuis waar de ontvangst werd gedaan door de toenmalige burgemeester P.C.W. Mossel.
Deze hield dan een toespraak waar dan ter ere van de burgemeester de vaandeldrager het vaandel sloeg.
Van hier werd naar de bleek gemarcheerd waar het vogelschieten kon beginnen. Het eerste schot werd door de
burgemeester gedaan; het tweede schot door de oud koning en vervolgens door de schutters in bepaalde volgorde.
De prijzen waren als volgt: De koning kreeg een zilveren horloge en de door hem gekozen koningin een gouden ring.
Was de vogel eraf geschoten, dan was de schutter die dit presteerde de "koning" voor het komende jaar. ("Koningsschutter").
Hij koos zich vervolgens een "Koningin" en besliste in welke herberg de huldiging zou plaatsvinden. Had deze
aanwijzing plaats gehad dan ging het in volgorde in optocht naar deze herberg. Intussen was daar een paal in de
grond geplaatst die bij aankomst terstond door de sapeurs met bijlslagen omver werd gehakt. Bij deze werkzaamheden
werd veel aandacht geschonken aan een fles met geestrijk vocht tengevolge waarvan de stemming niet in
geringe mate steeg. Na het sneuvelen van de paal werd voor het de nieuwe koning en koningin het vaandel geslagen.

De feestelijkheden aan het vogelschieten verbonden hadden hiermee een einde genomen, doch dat valt te
begrijpen, dat nu de kermis begon en ieder op zijn eigen wijze ging vieren. De "vogelschacht" bleef op de bleek
staan tot de z.g. Knollenmarkt , dit is de tweede woensdag in augustus. Op de avond van die dag om ongeveer 8 uur
werd vanaf café Hofs met muziek weer naar het terrein(De Bleek) gemarcheerd om de vogelschacht op te halen.
Op de schouders van diverse vrijwilligers werd deze naar de bewaarplaats bij de familie G. Denkers gebracht.
Na afloop van deze plechtigheid was er dansmuziek in het café Hofs. het z.g. Knollenbal. In die tijd was het een
vastrecht voor het genoemde café. Later toen het café Hos niet meer bestond werd het bedoelde "Knollenbal"
verpacht. Deze verpachting wil zeggen dat degene die de drankverkoop bij vogelschieten had gepacht ook daarmee
het recht van het z.g. Knollenbal had verkregen. In een andere inrichting werd dan ook geen toestemming verkregen,.
Ook thans is het nog zo.

Destijds had men ook nog een z.g. Kleine schutterij . Dit waren jongens van 12 tot 13 jaar. Deze probeerden de
voetstappen van de grotere te volgen met dit verschil, dat zij geen vogelschieten beoefenden maar prijsschieten.
Dit prijsschieten bestond uit schieten met pijl en boog. De jongens stonden dan een bepaalde afstand van het
Bleekhuisje en moesten dan proberen het pijltje door één van de kijkgaten te schieten. Hieraan waren dan ook
weer prijzen verbonden. In latere jaren is deze Kleine schutterij ter ziele gegaan. In wezen bestaat thans ook
geen schutterij meer, alhoewel het vogelschieten zich nog wel heeft gehandhaafd. het is echter niet meer de
oude luister van vroeger. De gedachte aan de oude schutterij tracht men nog te behouden, doch meer is het
dan ook niet. De oude schutterij was in het bezit van trommels, sabels, uniformen, enz.. Ook de kleine schutterij
had dit in mindere mate. Al deze uitrustingsstukken zijn in de loop der jaren verloren gegaan, hoe en op welke
wijze is niet bekend. Men kan hierover van gedachten verschillen en uitzoeken heeft geen zin meer. Het valt alleen
maar te betreuren dat dit folkloristisch gebeuren is verloren gegaan.

Behalve het vogelschieten waren er tijdens de kermis nog andere feestelijkheden. Zo had men o.m. voor de groteren
het ringrijden met paarden, hetgeen plaatsvond op de tweede kermisdag op de weg naast de bleek (Thans Bleekstraat).
De feestelijkheden werden in de voormiddag gehouden. Op een bepaalde plaats in de weg werden tussen twee palen
een ring opgehangen die met een klem werd vastgehouden. De ruiter ter paard kreeg een stok met een beugel eraan
in de hand en moest wanneer hij zijn paard in draf onder deze beugel doorreed proberen de stok in de ring te steken
en deze mee te nemen. Tenslotte werd dit een tweekamp zodat de beste ruiters tenslotte een prijs behaalden.
Voor de kinderen had men weer andere spelletjes. Bijvoorbeeld het mastklimmen en zaklopen voor de jongens.
prijsknippen voor de meisjes die bij dit spel geblinddoekt werden en vervolgens het turf- en blokrapen. Bovendien
had men nog een spel dat stroophappen werd genoemd en voor jongens bestemd was maar waar ook door meisjes
aan meegedaan kon worden. Het stroophappen was het volgende spel: Broodjes werden aan touwtjes opgehangen
nadat zij flink in stroop waren gedompeld zodat de stroop eraf droop. Degene die aan het spel deelnamen moest
met de handen op de rug proberen een broodje in de mond te krijgen en het op deze wijze op te eten.
Dat dit een vermakelijk gezicht was laat zich indenken.

Met deze korte opsomming van vermakelijkheden kan men aanvoelen dat de mensen van die tijd zich op
kostelijke wijze hebben vermaakt. Onze moderne tijd gaat hierbij met een wellicht minachtend schouderophalen
aan voorbij. Echter bij een dieper nadenken en men gaat vergelijkingen maken met de vermakelijkheden van
de tegenwoordige tijd, dan wil het mij voorkomen, vooral van de morele zijde bezien dat deze oude volksfeesten,
ook la waren hieraan schaduwzijden verbonden zeer zeker de toets der kritiek konden doorstaan,
wat men tegenwoordig niet altijd kan zeggen.

In elk geval hadden deze volksspelen dit voor, n.l. de onderlinge band tussen alle lagen van de
dorpsbevolking was hechter en steviger dan tegenwoordig

Hengelo Gld, 15 maart 1956

Dhr. Morssink

LET OP!!! DEZE BRIEF IS UIT 1956

Terug
Nieuws
Sponsor
EMM
Paardenmarkt  Kermisoptocht  Keizerspaar  Neunkirchen  Zomermarkt  EMM  E.M.M.  Commandant  Kermiswagen  Volksspelen